Böbrek taşı nedir?

Böbrek taşı, günümüzde çok yaygın bir sağlık problemidir. Tanımlanmış 20’ye yakın taş çeşidi vardır ve bazı toplumlarda böbrek taşı görülme oranları %20’ye ulaşmaktadır. Ülkemizde de taş hastalığı yaygın olarak görülmektedir. Kısaca özetlemek gerekirse, idrarın içinde taş oluşturabilecek maddeler mevcuttur. Bunlar zamanla çökerek böbrek kumu sonra da böbrek taşı haline dönüşürler.

Böbrek taşı nasıl oluşur?

Genetik hastalıklar, beslenme şekli ve bazı böbrek hastalıkları taş gelişiminde etkili olan faktörler arasında yer almaktadır.

Özellikle aşırı tüketilen hayvansal gıdalar, su tüketiminin az olması, fazla tuz ve gazlı içecek tüketilmesi ve kilo taş oluşumunda etkilidir.

Ailede taş olan hastalar, gut hastaları ve bazı enzim eksikliği hastalıklarında böbrek taşı daha sık görülmektedir. Ayrıca böbrek çıkışında (üreteropelvik bileşke) veya idrar kanalında darlık olması da taş oluşumunu artırmaktadır.

İdrar yolu enfeksiyonları, metabolik sendrom (şeker hastalığı, obezite ve hipertansiyon) ve omurilik yaralanmaları da taş riskini artıran hastalıklar arasındadır.

Böbrek taşları temel olarak idrarda normalde bulunan bazı maddelerin miktarının artması ve çökmesi ile oluşur. Bu maddeler yukarıdaki durumlara ve beslenme alışkanlıklarına bağlı olarak artabilir. Yine aynı sebeplerle bu maddelerin çökmesine engel olan çözücüler azalabilir. Bu da böbrek taşı oluşma riskini arttırır.

Böbrek taşı belirtileri

Taş hastalığında en sık görülen belirti yan ağrısıdır. Ağrı, hafif sıkışma hissinden çok şiddetli sancıya kadar değişkenlik gösterir. Çoğu hasta bu ağrının hayatlarındaki en şiddetli ağrı olduğunu söyler.

Ayrıca idrarda kan görülmesi,sık idrara çıkma, bulantı ve kusma da taş belirtileri arasında sayılabilir. Bazı hastalarda ise tuvaletten çıkınca idrarda tam boşalmama hissi olabilir. İdrar tahlilinde kan görülmesi (hematüri) de böbrek taşı belirtisi olabilir.

Bazı hastalarda ise hiç belirti olmadan da taş hastalığı görülebilir.

Böbrek taşı ağrısı nasıl olur?

Böbrek taşı veya üreter taşı (böbrek taşının idrar kanalına düşmesi) olan hastalar, genellikle yan ağrısıidrarda kanama ve bulantı ile başvururlar.  Ağrı sırt kısmında, belde ve kasık bölgesinde hissedilebilir. Ayrıca erkek hastalarda taşın bulunduğu tarafta testiste de ağrı hissedilebilir. Ağrı gelip geçici olabildiği gibi saatler de sürebilir. Küçük taşlarda ağrı kesicilere yanıt alınabilir ancak taş boyutu ve tıkanma derecesi arttıkça yanıt da azalır.

Böğür ağrısı, sol yan ağrısı veya sağ yan ağrısı böbrek taşı belirtisi olabilir. Hastalar ağrılarını genellikle “sol boşluk ağrısı, arka yanlarda ağrı” gibi şekillerde ifade etmektedirler. Beraberinde sık idrara çıkma ve bulantı kusma varsa ya da idrar yaparken kan geldiği görülmüşse, bu ağrılar büyük ihtimalle böbrek taşına bağlıdır. Böyle bir ağrı olması durumunda bir üroloji doktoruna başvurulmalıdır.

Böbrek taşı tanısı nasıl konulur?

Böbrek taşı röntgen
Böbrek taşı

Böyle şikayetler varsa, doktorunuz, bulunduğunuz sağlık tesisinin imkanları ve sizin durumunuzu değerlendirecek ve buna göre bazı tetkikler yapacaktır. Bunlar arasında filmler, kan tahlilleri ve idrar tahlilleri yer almaktadır.

Düz röntgen (DÜSG) ve ultrason tanıda en sık kullanılan tekniklerdir. Ancak bu tekniklerde sizde bulunan taşların yaklaşık yarısı bulunabilmektedir. Ultrasonda taş görüldüğü durumlarda tedavi buna göre planlanabilir. Ancak taşın net görülmediği ve taş şüphesinin olduğu durumlarda ileri tetkikler yapılmalıdır.

İlaçsız karın tomografisi (kontrastsız veya non-kontrast abdomen BT) ise taş tanısı koymada en seçkin tetkiktir. Bu film ile taşlar %99 oranında yakalanmaktadır. Böbrek tomografisi yatar pozisyonda kısa sürede çekilir ve çekim sırasında ağrı duyulmaz. Böbrek taşı için tomografi çekiliyorsa, ilaç verilmesine gerek yoktur. Böbrek taşlarında ilaçlı böbrek tomografisi kullanılmaz.

İlaçlı röntgen (İVP veya intravenöz pyelografi) ise taş tanısı koymada artık kullanılmamakta, ancak, ameliyat planlanacak hastalarda ameliyata girmeden önce anatomiyi tanımak amacıyla kullanılmaktadır. Bu film renkli röntgen olarak da bilinmektedir.

Böbrek taşı tanısı koymada MR veya diğer tetkikler kullanılmamaktadır.

Böbrek taşı kendiliğinden düşer mi?

Böbrek taşları kendiliğinden düşebilir. Özellikle boyutu 7 milimetreden küçükse düşme ihtimali yüksektir. Ancak böbrek taşı düşürme çok ağrılı bir süreçtir ve hastaların yaklaşık yarısı düşürmeyi beklemek yerine ameliyat olarak taşı aldırmayı ya da dıştan taş kırma yaptırmayı tercih etmektedirler.

Böbrek taşı ameliyatları

Böbreğinizde 2 cm ve üzerinde bir taş varsa ve bu belirti vermişse ameliyat olmanız gerekecektir. Bu belirti, çoğunlukla ağrıkanamaya da böbrekte şişme olacaktır. Bu ameliyat perkütan nefrolitotomi (kapalı böbrek taşı ameliyatı) olarak bilinmektedir. Bu ameliyatta sırt bölgenizden yapılacak olan 1 santimetrelik kesi ile böbreğin içine bir iğne yardımıyla ulaşılmaktadır. Sonrasında bu iğne üzerinden genişletme yapılır ve oraya bir borucuk yerleştirilerek içinden böbreğe ulaşılır. Kamera ile taşlar görülerek kırılır ve dışarı alınır.

 

Kapalı böbrek taşı ameliyatı ne kadar sürer?

Ameliyat taşın büyüklüğüne göre değişmekle birlikte 30 dakika ile iki saat arasında sürebilmektedir. Ameliyattan sonra yatış süresi 2 3 gün civarında olacaktır.

 

Ameliyatta böbreğime tel konacak mı?

Perkütan nefrolitotomide gerekli görülmesi halinde böbrekle idrar torbası arasına bir borucuk yerleştirilir ve idrar akışı sağlanır. Bunun adı double-j stent veya çift-j stent olarak bilinir. Bu böbreği garantiye almak amacıyla yapılan bir işlemdir. Ayrıca bir günlüğüne idrar sondası ve iki günlüğüne de böbrekten dışarı idrar akışı sağlayan nefrostomi adı verilen bir tüp konulur. Bunlar çıkarılırken ağrı yapmaz.

 

Ameliyat olmasam taş kırmaya gitsem olur mu?

Olabilir, ancak, taş kırma da ağrılı bir işlemdir. Ayrıca iki santimetre ve üzerindeki taşlar kırılıp idrar yoluna düşerse tıkanma yapabilir ve bu sefer de idrar yolundan ameliyat olmak gerekebilir.

 

Böbrek taşı lazerle ameliyat edilemez mi?

Edilebilir. Fleksibe yani bükülebilir aletler böbrek içine girerek taşınızı kırabilir. Ancak bu büyüklükte bir taş için iki kere ameliyat olmanız gerekebilir.

Böbrek taşının tekrarlamaması için neler yapılmalıdır?

Böbrek taşının tekrarlamaması için yapılacak birkaç önemli şey;

  1. Su için. Günlük en az 2.5-3 litre.
  2. İdrar renginizi takip edin. Hep açık renk olsun
  3. Sebze meyveyi bol yiyin
  4. Hayvansal gıdaları az tüketin ( et, süt ürünleri, yumurta vb)
  5. Yemeklerdeki tuzu azaltın.
  6. Kilo verin

Ayrıca taş çeşidine göre doktorunuzun önereceği diğer tavsiyelere de uyun. Fazla terlediğiniz zamanlarda su alımını artırmayı ihmal etmeyin.

 

Bunların dışında merak ettiklerinizi aşağıdaki bölümden sorabilirsiniz.